Regulacje prawne i organizacyjne
25 września 2024 r. weszła w życie (z wyjątkiem przepisów dotyczących zgłoszeń zewnętrznych) ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów. Służy ona wdrożeniu do polskiego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii.
Na tej podstawie w Miejsko – Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Ustrzykach Dolnych wdrożono zarządzenie Nr 29/2024 Dyrektora Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ustrzykach Dolnych z dnia 3 października 2024 r. w sprawie wprowadzenia Procedury zgłoszeń wewnętrznych w Miejsko – Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Ustrzykach Dolnych, zwane dalej zarządzeniem.
Zgodnie z Procedurę zgłoszeń wewnętrznych w Miejsko – Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Ustrzykach Dolnych, zwaną dalej procedurą osobą upoważnioną do przyjmowania zgłoszeń wewnętrznych oraz podejmowania działań następczych jest zastępca dyrektora, a w przypadku jego nieobecności pracownik wyznaczony w jednostce na inspektora ochrony danych. Osoba ta dokonuje wstępnej weryfikacji zgłoszenia, prowadzi dalszą komunikację z sygnalistą, w tym występuje o dodatkowe informacje i przekazuje sygnaliście informację zwrotną.
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (Dz. Urz. UE. L Nr 305, poz. 17)
- Ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (Dz. U. poz. 928)
- Procedura zgłoszeń wewnętrznych w Miejsko – Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Ustrzykach Dolnych - procedura-zgloszen-wewnetrznych-1727937921.pdf
Kto to jest sygnalista?
Sygnalistą jest osoba fizyczna, która zgłasza lub ujawnia publicznie informację o naruszeniu prawa uzyskaną w kontekście związanym z pracą. Ustawa o ochronie sygnalistów w art. 4 ust. 1 i 2 określa przykładowe kategorie zawodowe, których dotyczy kontekst związany z pracą. Należą do nich w szczególności:
- pracownik (były pracownik)
- osoba świadcząca pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, w tym na podstawie umowy cywilnoprawnej
- stażysta, wolontariusz, praktykant
- kandydat do pracy
- usługobiorca.
Przez kontekst związany z pracą należy rozumieć – obecne lub przyszłe działania związane z wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy lub innego stosunku prawnego stanowiącego podstawę świadczenia pracy lub usług lub pełnienia funkcji w Miejsko – Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Ustrzykach Dolnych lub na rzecz tego podmiotu, lub pełnienia służby w podmiocie prawnym, w ramach których uzyskano informację o naruszeniu prawa oraz istnieje możliwość doświadczenia działań odwetowych.
Co to jest naruszenie prawa?
Naruszeniem prawa jest działanie lub zaniechanie niezgodne z prawem lub mające na celu obejście prawa.
Ustawa o ochronie sygnalistów w art. 3 ust. 1 zawiera zamknięty katalog obszarów, których może dotyczyć naruszenie prawa. Należą do nich m.in.: korupcja, zamówienia publiczne, ochrona konsumentów, ochrona prywatności i danych osobowych, bezpieczeństwo sieci i systemów teleinformatycznych, interesy finansowe Skarbu Państwa Rzeczypospolitej Polskiej, jednostki samorządu terytorialnego oraz Unii Europejskiej; konstytucyjne wolności i prawa człowieka i obywatela - występujące w stosunkach jednostki z organami władzy publicznej i niezwiązane z dziedzinami wskazanymi w art. 3 ust. 1 pkt 1-16 ustawy o ochronie sygnalistów.
Procedura zgłoszeń wewnętrznych w Miejsko – Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Ustrzykach Dolnych obejmuje zakres przedmiotowy wynikający z art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie sygnalistów oraz dodatkowo przewiduje możliwość zgłaszania informacji o naruszeniach dotyczących obowiązujących w Ośrodku regulacji wewnętrznych i standardów etycznych w zakresie regulaminu pracy, regulaminu organizacyjnego, kodeksu etycznego oraz mobbingu, dyskryminacji i bezpieczeństwa i higieny pracy.
Informacja o naruszeniu prawa
Jest to informacja, w tym uzasadnione podejrzenie dotyczące zaistniałego lub potencjalnego naruszenia prawa, do którego doszło lub prawdopodobnie dojdzie w Miejsko – Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Ustrzykach Dolnych, w którym sygnalista uczestniczył w procesie rekrutacji lub innych negocjacji poprzedzających zawarcie umowy, pracuje lub pracował, lub w innym podmiocie prawnym, z którym sygnalista utrzymuje lub utrzymywał kontakt w kontekście związanym z pracą, lub informacja dotyczącą próby ukrycia takiego naruszenia prawa.
Jak wygląda procedura postępowania ze zgłoszeniem?
- pisemne zgłoszenie naruszenia prawa za pośrednictwem kanałów zgłoszeń (przyjmujemy również zgłoszenia anonimowe)
- wstępna weryfikacji zgłoszenia
- rejestracja zgłoszenia
- potwierdzenie sygnaliście przyjęcie zgłoszenia w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, chyba że sygnalista nie podał adresu do kontaktu, na który należy przekazać potwierdzenie
- działania następcze
- przekazanie sygnaliście informacji zwrotnej w terminie nieprzekraczającym 3 miesięcy od dnia potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia wewnętrznego lub w przypadku nieprzekazania potwierdzenia zgłaszającemu – 3 miesięcy od upływu 7 dni od dnia dokonania zgłoszenia, chyba że sygnalista nie podał adresu do kontaktu, na który należy przekazać informację zwrotną.
Kiedy sygnalista jest objęty ochroną?
Sygnalista podlega ochronie od chwili dokonania zgłoszenia lub ujawnienia publicznego, pod warunkiem że miał uzasadnione podstawy sądzić, że informacja będąca przedmiotem zgłoszenia lub ujawnienia publicznego jest prawdziwa w momencie dokonywania zgłoszenia lub ujawnienia publicznego i że stanowi informację o naruszeniu prawa.
Przed czym sygnalista jest chroniony?
Ochrona tożsamości – dane osobowe sygnalisty, pozwalające na ustalenie jego tożsamości, nie podlegają ujawnieniu nieupoważnionym osobom, chyba że za wyraźną zgodą sygnalisty.
Wobec sygnalisty nie mogą być podejmowane działania odwetowe ani próby lub groźby zastosowania takich działań.
Działania odwetowe to bezpośrednie lub pośrednie działanie lub zaniechanie w kontekście związanym z pracą, które jest spowodowane zgłoszeniem lub ujawnieniem publicznym i które narusza lub może naruszyć prawa sygnalisty lub wyrządza lub może wyrządzić nieuzasadnioną szkodę sygnaliście, w tym bezpodstawne inicjowanie postępowań przeciwko sygnaliście. Ustawa o ochronie sygnalistów w art. 12 wymienia przykładowe działania odwetowe, które nie mogą być podejmowane wobec sygnalisty i należą do nich między innymi: odmowa nawiązania stosunku pracy, wypowiedzenie lub rozwiązanie bez wypowiedzenia stosunku pracy, obniżenie wysokości wynagrodzenia za pracę, wstrzymanie awansu albo pominięcie przy awansowaniu, mobbing czy dyskryminacja.
Za działania odwetowe z powodu dokonania zgłoszenia lub ujawnienia publicznego uważa się także próbę lub groźbę zastosowania środka określonego w art.12 ust. 1 w/w ustawy.
Ważne: To na pracodawcy spoczywa ciężar dowodu, że podjęte działanie nie jest działaniem odwetowym.
Jak można zgłosić naruszenie prawa?
Zgodnie z Procedurą zgłoszeń wewnętrznych w Miejsko – Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Ustrzykach Dolnych wprowadzono możliwość dokonywania przez sygnalistę zgłoszeń wewnętrznych pisemnie w postaci papierowej poprzez wysłanie listu na adres jednostki: Miejsko – Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ustrzykach Dolnych ul. Wyzwolenia 7, 38-700 Ustrzyki Dolne, w którym w zaklejonej dodatkowej kopercie z napisem „Zgłoszenie wewnętrzne” będzie znajdowała się treść zgłoszenia wewnętrznego. Zaklejoną wewnętrzną kopertę przykazuje się niezwłocznie osobie upoważnionej do przyjmowania zgłoszeń wewnętrznych.
Informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych
- Informacja dotycząca przetwarzania danych osobowych dla sygnalisty
- Informacja dotycząca przetwarzania danych osobowych dla osoby, której dotyczy zgłoszenie o naruszenie prawa
- Informacja dotycząca przetwarzania danych osobowych dla osoby pomagającej w dokonaniu zgłoszenia, dla osoby powiązanej z sygnalistą oraz dla osoby, której dane zostały przekazane przez sygnalistę
Przydatne materiały
Ministerstwo Rodziny Pracy i Polityki Społecznej przygotowało i udostępniło na swojej stronie internetowej zestaw materiałów zawierających najważniejsze informacje na temat ochrony sygnalistów.
https://www.gov.pl/web/rodzina/ochrona-sygnalistow
Państwowa Inspekcja Pracy opublikowała broszurę skierowaną do osób i instytucji zainteresowanych przepisami regulującymi status sygnalistów. W broszurze zawarto następujące informacje: kto może być sygnalistą i co może zgłosić, jak i gdzie zgłaszać naruszenia prawa, od kiedy sygnaliście przysługuje ochrona, czy zgłoszenie zwalnia od odpowiedzialności karnej oraz jakie działania odwetowe są zakazane.
https://www.pip.gov.pl/files/126/Dla-pracownikow/1056/Sygnalisciprawaiobowiazki.pdf
Informacje dotyczące możliwości dokonania zgłoszenia zewnętrznego
Sygnalista może dokonać zgłoszenia zewnętrznego bez uprzedniego dokonania zgłoszenia wewnętrznego. Zgłoszenie zewnętrzne jest przyjmowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich albo organ publiczny. Sposób procedowania zgłoszeń wewnętrznych przez Rzecznika Praw Obywatelskich albo organy publiczne określa ustawa o ochronie sygnalistów oraz procedury ustanowione przez te organy.
Zgłoszenie zewnętrzne może być dokonane również do odpowiednich organów i jednostek organizacyjnych Unii, takich jak Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF), Europejska Agencja Bezpieczeństwa Morskiego (EMSA), Europejska Agencja Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA), Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) i Europejska Agencja Leków (EMA), które dysponują zewnętrznymi kanałami i procedurami dokonywania zgłoszeń służącymi do przyjmowania zgłoszeń, zapewniającymi głównie poufność tożsamości osób dokonujących zgłoszenia.
